ربيع بن أحمد الأخويني البخاري

345

هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )

باب علل المعدة « 1 » اكر حيوان بيافتى انج ورا « 2 » بايستى « 3 » جن « 4 » نبات « 4 » مر او را اندامها نبايستى و لكن از بهر آنك آنج حيوان را مىبايذ از [ غذا بايذ كه بكميت و كيفيت بدان كونه و مقدار بوذ كه ] « 5 » حاجتست از قبل اين سبب اندامهاى غذا بايست تا آنج حاجت وى است تمام شود و نخستين اندام از اندامهاء غذا معده است و « 6 » معده را دو كار بود يكى ( f . 273 ) شهوت طعام و ديگر كواريدن طعام و معده به دو قسم است يكى از برسو نام وى فم المعده و ديكر از فروسو نام وى قعر المعده . آرزوى طعام مر فم المعده راست « 7 » و هضم طعام و استمرا مر قعر المعده را بوذ بيشتر و بديد آمذه است كى آن اندام كى « 8 » فعلى را آمذه است جن فعل وى بروذ يا يك‌بار كى روذ يا لختى روذ « 9 » يا فعل وى بذ كردذ و سبب آن يا سو المزاج بوذ يا سو الهيئة يا تفرق الاتصال . « 10 » اكر مزاج معده بكردذ سوى « 11 » كرمى نشان وى آن بوذ كى جشنكى كنذ صعب و كرمى كند و سوزش ، و آرام بجيزهاى خنك يابذ بفعل و بقوّت و جيزها كرم بفعل و بقوّت زيان دارذش و كر « 12 » اروغ ايذ تلخ [ آيذ ] « 13 »

--> ( 1 ) - ف : باب فى علل المعدة ( 2 ) - ف : وى را ( 3 ) - ب ه : همجنانك نباتات يافت او را غذا نبايستى و هم از ان كردار بس بودى كى نبات را بود از بهر ستدن ازين جهار ركن و لكن حال حيوان ديكر امد او را غذا مركب بايد تا با او بسازد و غذاى او كردد و جون جنين باشد او را اعضا بايست از هر كونهء تا آلات او بوند بدين كار و ازين اعضا يكى معده امد و معده را دو كار باشد . ( 4 - 4 ) - ب ه : نباتات يافت ( 5 ) - از « ف » افزوده شد . در اصل : غذايى بايذ بكميت و كيفيت بر آن‌كونه و مقدار كى ورا ( 6 ) - ب ه : اينجا ( 7 ) - ف : افزوده . بيشتر ( 8 ) - ف : افزوده . مر ( 9 ) - ف : افزوده . و ( 10 ) - ب ه : فى علاج المعده و ذكر احوالها از اول ياد كنم سو المزاج معده و باز سو الهيه يعنى اورام او و باز تفرق الاتصال يعنى قروح او ( 11 ) - ف : بسوى ( 12 ) - ف : و اكر ( 13 ) - از « ف » و « م » افزوده شد .